Bitki Besleme Nedir?

Tarlada verim düştüğünde çoğu zaman ilk akla gelen çözüm daha fazla gübre vermektir. Oysa bitki besleme, sadece toprağa gübre atmak değildir. Bitkinin güçlü gelişmesi, ürün vermesi ve yaşam döngüsünü sağlıklı tamamlaması için yeterli ışık, uygun sıcaklık, su, hava, sağlıklı bir gelişim ortamı ve gerekli besin elementleri birlikte gerekir. Bu unsurlardan biri aksadığında diğerleri tek başına maksimum verim oluşturamaz. Bu nedenle gerçek bitki besleme; toprağı, kökü, suyu ve besini birlikte yönetme işidir.

Bitki beslemenin temeli topraktır; çünkü bitki, besin elementlerini yalnızca “toprakta bulunuyor” diye alamaz, onları kök bölgesinde alınabilir formda bulmak zorundadır. FAO’ya göre sağlıklı toprak; organik maddece desteklenen, su tutma ve havalanma kapasitesi yeterli, biyolojik olarak aktif bir yapıdır. Organik madde yalnızca besin kaynağı değildir; toprağı agregatlara bağlar, su tutma kapasitesini artırır, gözenekliliği iyileştirir ve toprak canlıları için yaşam alanı oluşturur. Organik maddenin zayıfladığı, sıkışmanın arttığı ve yapının bozulduğu topraklarda besin döngüsü kırılır; yani toprakta element bulunsa bile bitki o elementlerden beklenen düzeyde yararlanamaz.

Bu yüzden doğru bitki besleme, mutlaka toprak analiziyle başlamalıdır. Çünkü her tarla aynı değildir; aynı ilçede, hatta yan yana iki parselde bile pH, kireç, organik madde, tuzluluk ve besin dengesi değişebilir. FAO’nun sürdürülebilir toprak yönetimi önerileri de bitki ve toprak ihtiyacının birlikte değerlendirilmesini, dengeli pH yönetimini, toprak sıkışmasının azaltılmasını ve toprak biyolojik çeşitliliğinin korunmasını vurgular. Analiz yapılmadan üst üste uygulanan ve ihtiyacı aşan gübreleme ise kısa vadede çözüm gibi görünse de, uzun vadede besin dengesizliğini artırabilir ve toprak mikrobiyal dengesini zayıflatabilir. Aşırı mineral gübre kullanımının toprak mikroorganizmalarının gelişme kapasitesini ve besin akışını azaltabildiği, uzun süreli yüksek azot uygulamalarında ise bakteri çeşitliliğinin gerileyebildiği gösterilmiştir.

İşte bu noktada bitki beslemede Bacillus bakterileri önemli hale gelir. Bacillus cinsi bakteriler kök çevresinde aktifleşebilen, dayanıklı spor yapıları sayesinde zorlu koşullarda yaşamını sürdürebilen ve besin döngüsünü destekleyen faydalı mikroorganizmalardır. Araştırmalar, bazı Bacillus suşlarının bağlı fosforu çözünür hale getirebildiğini, organik asitler ve fosfataz benzeri mekanizmalarla fosforun bitki tarafından kullanılabilirliğini artırabildiğini, siderofor, IAA-benzeri bileşikler, ekzopolisakkarit ve biyofilm oluşturarak kök bölgesindeki biyolojik etkinliği güçlendirdiğini göstermektedir. Ayrıca bu bakteriler kök çevresinde daha canlı bir mikrobiyal ortam oluşturarak bitkinin besin alımını ve bazı stres koşullarına uyumunu destekleyebilir.

Özellikle kireçli ve pH’ı yüksek topraklarda sorun daha belirgin hale gelir. Bu tip topraklarda fosfor başta olmak üzere bazı besin elementleri bağlanır ve bitki tarafından alımı zorlaşır. Bilimsel çalışmalar, Bacillus megaterium ve Bacillus subtilis gibi türlerin fosforun çözünürlüğünü artırabildiğini, bu sayede buğday, mısır, fasulye ve benzeri ürünlerde kök gelişimi, besin alımı ve verim üzerinde olumlu sonuçlar oluşturabildiğini göstermiştir. Kireçli toprakta yürütülen bir çalışmada Bacillus megaterium uygulaması, buğdayda tane ve sap verimini artırmış; toprakta düşük çözünürlüklü fosfor fraksiyonlarında azalma ve enzim aktivitesinde artış sağlamıştır. Başka saha çalışmalarında ise Bacillus uygulamalarının mısırda tane verimi ve fosfor kazanımını artırdığı, fasulyede ise belirli dozlarda fosfor gübresiyle birlikte daha iyi büyüme ve verim sonucu verdiği bildirilmiştir.

Proverim’in içeriğinde yer alan güçlü Bacillus bakterileri, toprakta bitki için bağlı halde bulunan besin maddelerinin çözünmesine ve bitkinin alabileceği forma dönüşmesine yardımcı olur. Özellikle toprağın doyma noktasına geldiği, yapının sıkıştığı, taşlaşmış ve kekleşmiş hale dönüştüğü alanlarda köklerin besine ulaşması zorlaşır. Proverim, sağladığı enzimatik faaliyet ve mikrobiyal etki sayesinde kök bölgesinde minerallerin ayrışmasını, organik materyallerin parçalanarak humus ve mineral maddelere dönüşmesini destekler. Böylece toprakta bağlı kalan besinler yeniden bitkinin kullanımına kazandırılır ve bitki, ekstra gübreleme yükü artmadan mevcut kaynaklardan daha iyi yararlanabilir.

Aynı zamanda Proverim, bitki beslemede kritik öneme sahip toprak ortamının iyileşmesine katkı sağlar. Kireçli ve pH’ı yüksek topraklarda kimyasal gübrelerden beklenen fayda çoğu zaman tam olarak alınamazken, Proverim’in içeriğindeki Bacillus bakterileri toprak yapısını destekleyerek pH dengesinin düzenlenmesine, besin elementlerinin hareketlenmesine ve özellikle N, P, K gibi temel besin maddelerinin bitkinin faydalanabileceği forma dönüşmesine yardımcı olur. Bu sayede hem toprağın canlılığı korunur hem de bitki besleme daha dengeli hale gelir. Proverim, doğal ve organik tarım anlayışına destek vererek çiftçimizin artan maliyetler karşısında gübre kullanımından daha yüksek verim almasına ve sürdürülebilir bitki besleme için daha sağlıklı bir üretim ortamı oluşturmasına katkı sağlar.

KAYNAKÇA:

Bayraklı, B. (2022). Effect of Bacillus megaterium var. phosphaticum applied together with rock phosphate on wheat yield and some soil properties in a calcareous soil. Eurasian Journal of Soil Science, 11(3), 198–205. doi:10.18393/ejss.1057950

Bot, A., & Benites, J. (2005). The importance of soil organic matter: Key to drought-resistant soil and sustained food production. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

de Oliveira-Paiva, C. A., Bini, D., de Sousa, S. M., Ribeiro, V. P., dos Santos, F. C., de Paula Lana, U. G., de Souza, F. F., Gomes, E. A., & Marriel, I. E. (2024). Inoculation with Bacillus megaterium CNPMS B119 and Bacillus subtilis CNPMS B2084 improve P-acquisition and maize yield in Brazil. Frontiers in Microbiology, 15, 1426166. doi:10.3389/fmicb.2024.1426166

Food and Agriculture Organization of the United Nations. (t.y.). Soil fertility. Global Soil Partnership.

Food and Agriculture Organization of the United Nations. (t.y.). The State of Knowledge of Soil Biodiversity.

Iqbal, Z., Ahmad, M., Raza, M. A., Hilger, T., & Rasche, F. (2024). Phosphate-Solubilizing Bacillus sp. Modulate Soil Exoenzyme Activities and Improve Wheat Growth. Microbial Ecology, 87(1), 31. doi:10.1007/s00248-023-02340-5

Patel, M., Islam, S., Husain, F. M., Yadav, V. K., Park, H.-K., Yadav, K. K., Bagatharia, S., Joshi, M., Jeon, B.-H., & Patel, A. (2023). Bacillus subtilis ER-08, a multifunctional plant growth-promoting rhizobacterium, promotes the growth of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) plants under salt and drought stress. Frontiers in Microbiology, 14, 1208743. doi:10.3389/fmicb.2023.1208743

Roy, R. N., Finck, A., Blair, G. J., & Tandon, H. L. S. (2006). Plant nutrition for food security: A guide for integrated nutrient management. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Souza, A. E. S. d., Filla, V. A., Silva, J. P. M. d., Barbosa Júnior, M. R., Oliveira-Paiva, C. A. d., Coelho, A. P., & Lemos, L. B. (2023). Application of Bacillus spp. Phosphate-Solubilizing Bacteria Improves Common Bean Production Compared to Conventional Fertilization. Plants, 12(22), 3827. doi:10.3390/plants12223827

Zheng, B.-X., Zhang, D.-P., Wang, Y., Hao, X.-L., Wadaan, M. A. M., Hozzein, W. N., Peñuelas, J., Zhu, Y.-G., & Yang, X.-R. (2019). Responses to soil pH gradients of inorganic phosphate solubilizing bacteria community. Scientific Reports, 9, 25. doi:10.1038/s41598-018-37003-w